Het verhaal van Harold
De verborgen wereld aan je voeten
Terwijl de meeste bezoekers hun blik richten op de uitgestrekte duinen, kijkt vrijwilliger Harold Timans naar iets heel anders. Hij bestudeert met zijn loep boomstammen, open duinzand én zelfs de stoeptegels onder zijn voeten. Voor een ongetraind oog lijkt er weinig te zien. Voor Harold opent zich een complete miniatuurwereld.
De 26-jarige Harold is bioloog, ecoloog en beginnend wetenschapsjournalist. Daarnaast is hij regelmatig als vrijwilliger te vinden in de duingebieden van Dunea. Hier noteert en inventariseert hij onder andere korstmossen: bijzondere organismen die hem al bijna tien jaar fascineren. Zijn fascinatie is zo groot dat hij er samen met bioloog Henk-Jan van der Kolk een boek over schreef: Miniatuurwereld.
Kanarie in de kolenmijn
Volgens Harold doet de naam ‘korstmos’ de organismen tekort. "Wie gaat er nu naar korsten kijken? En het is geen mos", zegt hij lachend. Hij legt uit: “Korstmossen zijn een samenlevingsverband tussen een alg en een schimmel. De algen geven de schimmel suiker en de schimmel vormt een beschermend huisje om de alg. Zo profiteren ze allebei.”
Korstmossen groeien op plaatsen waar veel andere planten moeite hebben om te overleven. Elke soort heeft daarbij zijn eigen strategie ontwikkeld, dat kun je zien aan de enorme variatie aan kleuren, vormen en structuren. Korstmossen zijn belangrijke boodschappers bij verandering. Ze nemen voedingsstoffen rechtstreeks uit de lucht op en daardoor ook gevoelig voor stoffen die daarin voorkomen. Juist daarom vertellen ze veel over de kwaliteit van de natuur, bijvoorbeeld over klimaatverandering.
Foto 1 & 2: Ron Poot
Foto 3 & 4: Henk-Jan van der Kolk
"Toen leerde ik om van dichtbij te kijken"
Harolds liefde voor korstmossen ontstond tijdens de middelbare school. In een boekwinkel bleef zijn oog hangen op een veldgids over korstmossen. "Er stonden allemaal vreemde en fascinerende dingen in. Dus ik dacht: die wil ik wel eens in het echt zien."
Pas tijdens een excursie met een van de schrijvers van de veldgids viel alles op zijn plek. "Toen leerde ik dat ik heel dichtbij moest kijken.
Foto: Harold Timans
Van kapjesvingermos tot rookglimschoteltje
En juist daarin schuilt volgens Harold de magie van korstmossen. Ze zijn wel zichtbaar met het blote oog, maar om de wonderlijke wereld erachter te ontdekken, moet je leren kijken. Veel soorten zijn piepklein en geven hun geheim pas prijs onder een loep of microscoop.Die getrainde blik zet hij tegenwoordig in als vrijwilliger van Dunea, waar hij helpt bij het inventariseren van korstmossen in duingebieden Meijendel, Berkheide en Solleveld. “Onder een vochtige plek onder oude populieren vind je andere soorten dan een droge zandvlakte in het open duin. Soms kan een paar centimeter verschil al bepalen welke soorten ergens groeien. Korstmossen zijn dan ook ontzettend gevoelig voor hun directe omgeving", legt Harold uit. "Op één boom kunnen soorten groeien die je een paar meter verderop niet meer vindt."
Open duin, grijze duinen, vochtige moerasbossen en struwelen liggen in Meijendel dicht bij elkaar. Daardoor vinden verrassend veel korstmossoorten er een geschikte plek. Op een afgebroken tak laat Harold zien hoeveel leven zich op een paar vierkante centimeter kan bevinden. Terwijl hij met zijn loep over het hout beweegt, somt hij moeiteloos soortnamen op als groot schildmos, kapjesvingermos, kleine schotelkorst en rookglimschoteltje. Op één enkele tak telt hij meer dan twintig verschillende korstmossen.
Foto: Henk-Jan van der Kolk
Foto: Ron Poot
Een korstmos met zonnebrand
Tijdens zijn inventarisaties stuit Harold regelmatig op bijzondere soorten. Een vondst waar hij trots op is, is het netschildmos. Deze zeldzame soort komt slechts op enkele plekken in Nederland voor, waaronder de Biesbosch, Meijendel en Berkheide. "Het is een soort die veel voorkomt langs de Britse kust. Dat we hem in Meijendel vinden, past goed bij het milde en vochtige kustklimaat."Niet alleen zeldzame soorten trekken zijn aandacht. Ook het rood dooiermos weet hem telkens weer te fascineren. De opvallende kleur werkt als een natuurlijke zonnebrandcrème en beschermt zichzelf hierdoor tegen intens zonlicht. Juist die eigenschap trok de aandacht van onderzoekers. Het werd zelfs onderzocht in experimenten van NASA, omdat het extreme omstandigheden kan overleven. "Dat vind ik zo bijzonder", zegt Harold.
Verrassingen onder de loep
Wie denkt dat alle soorten inmiddels bekend zijn, heeft het mis. Nog steeds worden er nieuwe korstmossen ontdekt. Sterker nog, Harold droeg bij aan een ontdekking die nieuw bleek voor de wetenschap. Die vondst werd gedaan in de Zuid-Limburgse kalkgroeves.Volgens hem laat dat zien hoeveel er nog te leren valt. "We doen al tientallen jaren onderzoek, maar ieder jaar vinden we nieuwe soorten. Juist dat maakt het vrijwilligerswerk volgens Harold zo interessant. "Je weet nooit precies wat je tegenkomt. Soms zoek je dagenlang naar een soort en soms vind je iets totaal onverwachts."
Anders leren kijken
Over Dunea's duingebieden
Onze duingebieden Berkheide, Solleveld en Meijendel zijn een belangrijke plek voor een grote verscheidenheid aan bloemen, planten, dieren en mensen. Deze gebieden maken deel uit van Nationaal Park Hollandse Duinen. Dunea beheert deze prachtige, kwetsbare, veerkrachtige natuur en beschermt de drinkwaterwinning. Dat doen we al bijna 150 jaar en dat doen we niet alleen. Samen met vrijwilligers en (natuur)organisaties beschermen we onze gebieden met veel passie en plezier.