Molenslag

Inhoud

Over Molenslag

In 2014 zijn in opdracht van de provincie Zuid-Holland natuurherstelwerkzaamheden in het kader van Natura 2000 uitgevoerd op het terrein van de voormalige camping De Molenslag. Tijdens de natuurherstel-werkzaamheden werden archeologische waarden ontdekt. Een deel van die archeologische sporen en vondsten is in 2014 en 2015 gedocumenteerd, waarbij de archeologie zo veel mogelijk in de bodem werd bewaard.

Het idee was toen dat de achtergebleven sporen geen nadelig effect zouden hebben op het natuurherstel en dat de natuur ook geen nadelig effect zou hebben op de archeologische sporen en vondsten. Maar met de najaarsstormen van vorig jaar kwamen ze toch bloot te liggen en heeft de provincie Zuid-Holland besloten ze veilig te stellen door ze op te laten graven.

Bij het eerdere documenterende onderzoek zijn sporen uit de IJzertijd (800-12 v.Chr.) en de vroege Middeleeuwen (450-700 n.Chr.) aangetroffen. Ook sporen uit latere tijden, tot in de negentiende eeuw, komen voor. Het betreft grondsporen van boerenerven en akkers, waterputten en gebruiksvoorwerpen uit de verschillende perioden.

Na de werkzaamheden wordt het gebied teruggegeven aan de natuur. De natuur en deels recreatie krijgen weer vrij spel.

Toegankelijkheid terrein

Vanaf een zeecontainer aan de rand van het archeologische veld kunt u kijken naar wat er gebeurd. Het terrein zelf is verboden voor onbevoegden. Solleveld is alleen toegankelijk als u in het bezit bent van een passe-partout van Dunea. Meer weten over Natura 2000? Bezoek dan de website van de Provincie Zuid-Holland.

Blogs

Elke week houdt archeologie Delft bij wat er de afgelopen week is gebeurd. Dat delen wij graag met jullie hier op de site.

Week 1

Deze week is de opgraving Monster Molenslag, in opdracht van Dunea namens de provincie Zuid-Holland, van start gegaan. Het onderzoek was nodig omdat, in tegenstelling tot wat eerder werd aangenomen, verstuiving de archeologische resten bedreigde. En die resten toch hadden we al meteen te pakken.

In de eerste put die werd opengetrokken tekenden zich namelijk direct al een heleboel sporen af. We kunnen daar zeker vier huisplattegronden uit de vroege middeleeuwen in onderscheiden, plus nog een aantal kuilen en een humeuze laag die is opgehoopt aan de rand van het duin waarop gewoond werd. Bijbehorend was wat botmateriaal en aardewerk; serviesgoed en een compleet weefgewicht. In dat laatste zien we een aanwijzing voor ambachtelijke activiteiten.

De drone is ingezet om het vlak met de sporen van bovenaf op de foto te zetten. Zie hieronder het wat ons betreft zeer bevredigende resultaat. Op woensdagmiddag hadden we de open dag, die meer dan honderd bezoekers trok. Zij luisterden met belangstelling naar de verhalen over de site, over de wijze van onderzoeken en bekeken de vondsten. Ook meldden er zich spontaan enkele vrijwilligers om mee te helpen met de opgraving.  Daar zijn we blij mee! Het terrein is na woensdag niet meer openbaar toegankelijk, maar de opgraving kan altijd bekeken worden vanaf het uitzichtpunt langs het fietspad. Een informatiepaneel geeft daar verdere toelichting.

Week 2

Grote hoeveelheden grondsporen
Inmiddels is Archeologie Delft twee weken aan het graven aan de Molenslag, en worden de archeologen nog dagelijks verrast door de hoeveelheid grondsporen. In de meeste gevallen gaat het om min of meer ronde vlekken die de locatie markeren waar eertijds een paal stond die deel uitmaakte van een huis. De palen zelf zijn bijna altijd weggerot, maar soms zijn ze diep ingegraven geweest en reiken ze tot onder het grondwaterniveau. Dat betekent dat er geen zuurstof bij kan komen en het hout kans maakt bewaard te blijven. In sommige gevallen is er dan nog een deel van de oorspronkelijke paal over!

Overigens meldden we na vorige week dat we in de paalsporen vijf Merovingische (vroeg-middeleeuwse) huisplattegronden meenden te herkennen. Inmiddels heeft 'voortschrijdend inzicht' echter uitgewezen dat één van die vijf al uit de ijzertijd, dus nog vóór de Romeinse tijd, dateert.

Documenteren en couperen
Dat gebeurt er nu met al die honderden sporen? Omdat ze bij het onderzoeken tijdens de opgraving uiteindelijk helemaal worden uitgegraven (en dus zullen verdwijnen), worden ze eerst zorgvuldig gedocumenteerd. Dat gebeurt zowel met de hand als met digitale (meet)apparatuur; ze worden vastgelegd op een tekening, op de foto en er worden maten van opgenomen in drie dimensies. Nadat dat gebeurd is, wordt er vanaf het vlak een doorsnede van het spoor gemaakt; couperen noemen we dat. In de doorsnede is goed te zien hoe diep de paal is ingegraven. Nadat ook deze doorsnede is vastgelegd, wordt de andere helft voorzichtig uitgegraven. Voorzichtigheid is altijd geboden, want het komt weleens voor dat iemand bij het ingraven van de paal iets verloren blijkt te zijn...

Vondsten
Die vondsten komen niet alleen tevoorschijn uit paalgaten; ook in de waterputten worden regelmatig huisraad of (bot)resten van voormalige maaltijden aangetroffen. Daar komt nog bij dat de bewoningssporen hier op een duin liggen, waarlangs ook het nodige naar beneden gerold is. Langs de flank van het duin, die ook in de opgravingsput ligt, vinden we dus ook spullen van de vroege middeleeuwers die hier bivakkeerden. Zelfs bijna complete potten vinden de archeologen daar terug. Al die vondsten worden weer gekoppeld aan de sporen, en zo is precies bekend wat waar vandaan komt.

Week 3

Dorpje tekent zich af
Eind vorige week stond de teller op vier vroeg-middeleeuwse (450-700 n.Chr.) huisplattegronden en één uit de ijzertijd (800-12 v.Chr). Na een week gestaag doorwerken – ook in de regen! - was het 'vroeg-middeleeuwse onroerend goed' maar liefst uitgebreid tot waarschijnlijk tien huizen en een schuurtje. Er begint zich daarmee een heus dorpje af te tekenen.

Zo'n dorp is niet compleet zonder waterputten, want zeewater is niet zo geschikt als drinkwater. Ook daar hebben de archeologen er inmiddels vier van teruggevonden. Om het beeld compleet te maken is de weg die midden door het dorp liep getraceerd: karrensporen tonen dat onomstotelijk aan. Kennelijk wilden de dorpsbewoners hun huis en haard aan de wegkant afschermen, want langs de weg liggen rijen kleine paalspoortjes, die hekjes gevormd moeten hebben.

Nog meer sporen
Het aantal huizen uit de ijzertijd is inmiddels verdubbeld van één naar twee. Ook menen de archeologen in de grondsporen een spieker te herkennen, een schuurtje waarin voorraden bovengronds en relatief ongediertevrij konden worden opgeslagen. Deze komen ook al vanaf de ijzertijd voor. In een natter deel van het terrein werden bovendien pootafdrukken van koeien en schapen gezien. Bijzonder dat die zo goed bewaard zijn gebleven!

Bezoek
Op donderdagochtend kwamen achtereenvolgens groep 5, 6 en 7 van de http://www.willemsschool.nl/ uit Monster op bezoek. De leerlingen hadden geluk, want tussen twee natte dagen in was het die ochtend droog en zelfs de zon brak nog even door. Het terrein van de opgraving is verder niet voor publiek toegankelijk, maar het uitzichtpunt bovenop de container is er nog steeds. De opgraving gaat in week 46 nog verder en publiek blijft daar natuurlijk welkom.

Legenda

  • bordeauxrode rechthoeken - huizen uit de vroege middeleeuwen
  • roodbruin vierkant - schuurtje uit de vroege middeleeuwen
  • legergroene baan - weg
  • blauwe cirkels - waterputten
  • felgroene rechthoeken - huizen uit de ijzertijd
  • roze rechthoek - spieker



Tussen de roodwitte stokken (jalons) zijn de karrensporen goed te zien. Rechts en links daarvan liggen rijen sporen van paaltjes/hekjes
.

In het Historisch Openluchtmuseum Eindhoven is een spieker uit de ijzertijd nagebouwd.

Week 4

Afsluiting
Met het couperen en vervolgens uitgraven van nog een heleboel grondsporen is de opgraving Monster-Molenslag 2016 van Archeologie Delft deze week afgesloten. De natuur krijgt nu weer vrij spel op het terrein. Er zal al snel helemaal niets meer te zien zijn van de opgravingsputten.

Uitwerking
Het is niet van alle sporen al duidelijk geworden uit welke periode ze dateren en tot welk gebouw ze behoren; bij de uitwerking van de opgraving wordt daarover hopelijk meer duidelijk. Van alle sporen is immers bij het couperen een doorsnede opgenomen. Door nu bijvoorbeeld alle sporen die een zelfde diepte hadden middels een computerprogramma met elkaar te verbinden, worden er mogelijk patronen (huizen, schuren, spiekers) zichtbaar. Die uitwerking zal de nodige weken in beslag nemen. Alle gevonden spullen moeten immers ook nog worden gewassen, gedroogd, geanalyseerd en wellicht gerestaureerd. Een rapportage zal de uitwerking compleet maken.

Bouwoffer?
Misschien werpt de uitwerking ook nog nader licht op een vondst die tevoorschijn kwam uit één van de paalkuilen van de vroeg-middeleeuwse schuur van vorige week. Daar werd namelijk een - op het eerste gezicht - complete pot in aangetroffen. Complete potten worden in dorpjes niet zo vaak gevonden, omdat
de archeologen daar meestal vooral afval van de bewoners aantreffen, oftewel kapotte potten/scherven. In graven komen ze, als urn of als grafgift, wel vaker voor. Maar hier dus bij de paal van een schuur. Was het belangrijk om voorspoed te bewerkstelligen toen de schuur gebouwd werd? Zat er toen iets van spijs of drank in de pot? Voor dergelijke bouwoffers worden wel vaker aanwijzingen gevonden.

Bijzondere vondst
Eén van de vrijwilligers die hielp bij de opgraving heeft in deze laatste week in een waterput een heel bijzondere vondst gedaan. Het is een hanger die gemaakt is van de punt van een gewei. Bij zo'n ontdekking dwalen de gedachten automatisch af naar degene die, zoveel eeuwen terug, die geweipunt heeft bewerkt. Was hij of zij ook degene die hem - om de nek of elders - gedragen heeft? Of heeft iemand er heel erg zijn best op gedaan om de hanger vervolgens te schenken aan een dierbare? We zullen het nooit weten. Maar het is wél duidelijk dat er aandacht is besteed aan het object, en dat mensen destijds dat soort dingen droegen, misschien als amulet of 'gewoon' voor de sier. Omdat het kon...

Tentoonstelling
De opgraving is nu afgesloten, maar de tentoonstelling over eerdere vondsten van Molenslag is nog tot en met 29 januari 2017 te zien in het Westlands Museum.

Afbeelding links: Bij de vondst van deze bijzondere hanger van een gewei gingen de harten
van de opgravers sneller kloppen.

Afbeelding rechts: Een serie gecoupeerde paalkuilen op een rij vormt de wand van een gebouw.

Terug naar boven

Foto's

Terug naar boven

In de media

Tijdens de open dag van 26 oktober heeft WOS een mooi filpje gemaakt. Klik op de link om het te bekijken.

Eerder nieuwsbericht over werkzaamheden Molenslag

Terug naar boven

Samenwerkingspartners