De kleine valleien en paraboolduinen zijn kenmerkend voor dit duingebied. Berkheide is vrij open en bestaat voornamelijk uit duingraslanden. Lokaal is er bos en struweel. Opvallend zijn de vele duinroosjes die in het voorjaar tot bloei komen. Berkheide kent geen middenduin zoals Meijendel dat heeft. Wel zijn er (net als in Meijendel) veel kleine, voormalige landbouwakkertjes aan te treffen. Deze akkertjes werden vroeger door inwoners van Katwijk en omgeving gebruikt om duinpiepers (aardappels) te telen. Voor de oplettende bezoeker zijn ze nog steeds goed te zien.
Dieren
In Berkheide leven net als in Meijendel veel reeën. Zij maken vaak gebruik van vaste paden. Wie goed rondkijkt, zal sporen van reeën aantreffen. Ook andere grote zoogdieren komen in dit gebied voor, zoals de vos. Wandelt u in maart en april door Berkheide? Dan zijn de kikkers en padden druk bezig met hun trek naar de poelen en kwelplasjes. Mannetjes lokken de vrouwtjes om samen op zoek te gaan naar vochtige duinvalleien en infiltratieplassen om daar eieren te leggen.
Natuurherstel
Eind jaren negentig heeft Dunea in samenspraak met de provincie Zuid-Holland de waterwinning in het zuidwestelijk deel van Berkheide teruggebracht. Alle zaken die met de waterwinning te maken hadden, zoals waterwinputten en leidingen, zijn verwijderd. Ook het achtergebleven slib en overtollige begroeiingen van riet en struiken zijn weggehaald. Zo kreeg de natuur weer vrij spel en werd de terugkeer van de natte en vochtige duinvalleien bevorderd. Door het schommelen van de grondwaterstanden – in de winter nat en in de zomer droog – zijn de rugstreeppad, de parnassia, orchideeën en andere bijzondere flora en fauna teruggekeerd. Ook de zandhagedis komt inmiddels weer volop voor in Berkheide.
Een bezoek
Tijdens een bezoek aan Berkheide kunt u veel restanten uit de
Tweede Wereldoorlog tegenkomen. In het gebied liggen bijvoorbeeld veel bunkers. Sommige bunkers zijn toegankelijk gemaakt voor vleermuizen, zodat zij er kunnen overwinteren. Ook loopt door het gebied de Atlantic Wall, gebouwd door de Duitsers om te voorkomen dat zwaar materieel van de geallieerden verder het land in kon komen. U kunt het buitenduin van Berkheide, in de buurt van de zeereep, bezoeken. Dit deel wordt beheerd door Staatbosbeheer. In dit gebied zijn verschillende wandelroutes aangelegd. Het deel dat Dunea beheert, is niet toegankelijk voor recreanten.